MALTA

Oca
11

MALTA

8-10 Kasım 2013 tarihleri arasında Dünya Halk Sağlığı kongresine katılmak amacıyla Akdenizin ortasındaki bu küçük ada devletini ziyaret etme fırsatını buldum. 7-11 Kasım 2012 tarihleri arasında Malta’da bulundum. Bu ziyaretimle ilgili gezi notlarımı ve çektiğim fotoğrafları sizlerle paylaşacağım.

 

7 Kasım 2012 çarsamba sabahı saat 6 da Ankara’dan Luftansa havayollarının  Münih aktarmalı uçağı ile Malta’ya doğru yolculuğum başladı. Luftansanın her gün Ankara’dan Münih’e uçuşu var. 06:00 Ankara, Esenboğa’dan kalkan uçak, 08:15 de Munich e indi. Münih havaalanında yaklaşık 4-5 saatlik bir beklemeden sonra Malta Havayollarının uçağıyla  Malta’ya ulaştım. Uçuş sırasında özellikle Alplerin ve Venedik’in yakınlarından geçerken ki manzara oldukça güzeldi.. Saat 12:40’da Munih’den kalkan uçak saat 14:55 te Malta ya vardı.

Havaalanında taksiler için bir gişe bulunuyor. Gideceğiniz yeri söylüyorsunuz, gişenin camında da yer alan tarife üzerinden size fiş kesiyorlar. O fişle taksiye biniyorsunuz. Böylece önceden ödeme yaptığınızdan kazıklanma korkusu yaşamadan kalacağınız otele doğru gidiyorsunuz.  Malta’ya indiğinizde ilk gözünüze çarpan trafiğin tersten akmasıydı.. Tabii araçlarda da bizdekinin aksine şoför koltuğu sağ taraftaydı..

 

Malya hakkında bilgi vermek gerekirse,

 

MALTA, Güney Avrupa ile Kuzey Afrika arasında Sicilya’nın güneyinde yer alan, Akdeniz’in tam ortasında bulunan 3 adadan oluşuyor… Malta 3 büyük, 2 küçük adadan oluşuyor. Büyükleri: Malta, Gozo ve Comino adalarıdır. Ben sadece havalalanının da bulunduğu ana adayı görebile fırsatım oldu.  Takımadalar arasında en büyüğü olan Malta 237 km², Gozo 68 km² ve Comino 2 km² yüzölçümüne sahiptir. Resmi olarak iki dili birden kabul eden az sayıdaki ülkeden biri olan Malta’da halk Maltaca ve İngilizce dillerini anadili gibi konuşuyor. Halkın hemen hemen tamamı İngilizce konuşuyor diyebiliriz. Tabii bu özelliğinden dolayı eğer yeterli seviyede ingilizceniz varsa bu ülkede hiçbir dil problemi ile karşılaşmayabilirsiniz.

 

İngiltere 1814 yılında Malta adasına yerleşti. 1814-1964 yılları arasında İngiltere egemenliğini adada sürdürdü.  Malta İngiltere’den 21 Eylül 1964 tarihinde bağımsızlığını kazandı. On yıl sonra 13 Aralık 1974 tarihinde Malta bir cumhuriyet haline geldi. 1980’lerin hakkında bu yana Malta bir yük aktarma noktası, finans merkezi ve turizm merkezine dönüştü. Malta Mayıs 2004’te AB üyesi oldu ve 2008 yılında para birimi olarak Euro’yu kullanmaya başladı.

 

Rakamlarla Malta’yı anlatmak gerekirse, Malta’nın 2005 nüfus sayımına göre nüfusu 398,534’dür. Temmuz 2012 tahmini ise 409.836 olarak yer almış incelediğim kaynakta. Dünya ülke karşılaştırmasına baktığımızda 174. sırada yer almakta. 2012 yılı yaş yapısı projeksiyonuna baktığımızda nüfusun %15.4’ü  0-14 yaş grubundan (32,402  kadın, 30,866 erkek),  % 68.1’i 15-64 yaş grubu (141.719  kadın, 137.222 erkek), % 16.5’i ise 65 yaş ve üzeri yaş grubunu oluşturuyor. (29.830  kadın, 37.797 erkek) Nüfus artış oranına baktığımızda % 0.359 (2012 tahmini) gibi bir rakamla karşılaşıyoruz. Dünya ülke karşılaştırmasında bu yüzdeyle 160. sırada yer alıyor. Doğum oranı 10.31 doğum / 1,000 (2012 tahmini). Dünya ülke karşılaştırmasında doğum oranında 188. sırada yer alıyor. Ölüm oranı ise 8.72 ölüm / 1,000 (Temmuz 2012 tahmini). Ölüm oranına göre dünya ülke karşılaştırmasında 75. sırada yer alıyor. toplam nüfusun % 95’i kentsel nüfus bölgesinde yaşıyor. Zaten ada oldukça küçük.. her yer kent diyebiliriz aslında. J

 

Anne ölüm oranı 100, 000 canlı doğumda 8’dir. (2010) Bebek ölüm oranı ise 1,000 canlı doğumda 3.65 ölümdür. Bu sayıyla dünya ülke karşılaştırmasında yeri 207’dir.

 

Doğumda yaşam beklentisi ortalama 79.85 yıldır. Dünya ülke karşılaştırmasında 35. sıradadır. Erkeklerde doğumda yaşam beklentisi 77.57 yıl iken Kadınlarda 82.26 yıldır. (2012 tahmini)

 

Sağlık harcamaları Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYİH) Oranı % 16.5 (2009) Dünya ülke karşılaştırmasında bu oranla Malta 1. sırada yer alıyor. Bizde ise SGK’nın yaptığı toplam sağlık harcamalarının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYİH) Oranı 2001 yılında yüzde 1.9 iken bu rakam 2010 yılında 2.92’ye ulaştı.Malta ile karşılaştırmamızı bu rakamlar üzerinden yapabilirsiniz.

 

Malta’nın eğitim harcamalarına baktığımızda Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYİH) Oranı % 6.4 (2007) olarak görülmekte. Dünya ülke karşılaştırmasında bu oranla 22.sıraya denk gelmekte.  Okuryazarlık oranına baktığımızda. 10 yaş üstünde okuma ve yazma bilenler toplam nüfusun % 92.8’ini oluşturmaktadır. Erkeklerin % 91.7’i okuma yazma bilmekteyken kadınların % 93.9 ünün okuma yazma bildiği anlaşılmaktadır. (2005 nüfus sayımı)

 

Toplamda 316 km² yüzölçümüne sahip olan Malta yüz ölçüm olarak dünya ülke karşılaştırmasında 208. sıradadır. Arazisinde hiç göl bulunmamaktadır. Adanın merkezinin sahil şeridi 196.8 km’dir (Gozo adası ise 56 km’dir: İlk olarak belirttiğim rakama Gozo çevresi dahil edilmemiştir) İklim olarak Akdeniz iklimi hüküm sürmektedir. Kışları ılık ve yağışlı, yazları ise kuru ve sıcaktır. En yüksek noktası Dingli yakınında bulunan  Ta’Dmejrek’dir ve yükseklik burada 253 m’dir. 2005 rakamlarına göre tarıma uygun topraklar toplam arazinin % 31.25 ini oluşturmaktadır. Daimi ekinler ise % 3.13’dür. sınırlı doğal tatlı su kaynaklarına sahiptir. Nehir veya gölü yoktur.  Toplam nüfusun %98 gibi büyük bir çoğunluğu ise koyu Katoliktir.

 

Malta’nın merkezi yani başkenti Valetta’dır.  2009 sayımına göre nüfusu 199.000’dir.

 

Malta, kendi gıda ihtiyaçlarını sadece yaklaşık % 20’sini üretebilmektedir. Taze su kaynakları oldukça sınırlı ve yine sınırlı enerji kaynaklarına sahiptir. Avrupa ve Kuzey Afrika arasındaki Malta’nın coğrafi konumu nedeniyle yasadışı göç için bir hedef haline gelmiştir.

 

 

2011 rakamlarına göre işgücü dağılımına baktığımızda tarım ile uğraşanlar toplam nüfusun  % 1.5’ini, sanayi dallarında çalışanlar nüfusun % 24.7’ini oluşturmaktadır. Nüfusun % 73.9’u ise hizmet sektöründe çalışmaktadır. İşsizlik oranı 2011 verilerine göre % 6.4’dür.

 

Ulusal televizyon yayını Malta (TVM) dir. Kamuya ait 2 televizyon kanallarına sahiptir.  Ayrıca bir eğitim kanalı, birkaç özel sermayeli ulusal televizyon istasyonları, vardır.  Kamuya ait 1 radyo istasyonu mevcuttur, yaklaşık 20 civarında ticari radyo istasyonu yayın yapmaktadır.

 

Karayollarına baktığımızda zaten ada devletlerinden oluşan Matlada toplam karayolu uzunluğu 3,096 km. (2,710 km asfalttır -2005) Dünya ülke karşılaştırmasında 164. sıradadır.

Havaalanı bir tane… ancak denizyolları konusunda dünyada hayli üst sırada yer almakta Malta.. 2011 kayıtlarına göre toplam 1.650 gemisi bulunmakta. Bu sayıyla dünya ülke karşılaştırmasında 4. sırada yer alıyor.

(türüne göre deniz filosu: dökme yük gemisi 544, kargo 351, taşıyıcı 1, kimyasal tanker 324, konteyner 117, sıvılaştırılmış gaz 36, yolcu 50, yolcu / kargo 18, petrol tankeri 160, deepfreez kargo 7, Ro Ro gemisi 22, uzmanlık tankeri 2 , araç taşıyıcı gemi 18..)

 

Malta’da zorunlu askerlik yok  Askeri harcamalar Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYİH) Oranı % 0.7 (2006 tahmini). Bu rakamla dünya ülke karşılaştırmasında 152. sırada yer almakta.

 

 

Malta’nın Tarihine bir göz atarsak..

 

Malta’da ilk yaşayan insan belirtileri M.Ö.4000 yılına kadar dayanmaktadır. Bu dönemdeki kalıntılar, Avrupa ve Afrika kıtalarına bağlı olduğu dönemlere aittir. Araştırmacılar, Gozo’da bulunan tapınakların yeryüzünün en eski eserleri olarak nitelendirmektedir.  M.Ö. 800 ile M.S. 870 yılları arasında Malta, adadaki varlıklarına dair belirgin izler bırakan ve artarda gelen medeniyetlerin beşiği olmuştur.  M.Ö. 8. yüzyılda Fenikeliler, M.Ö. 480’li yıllarda Kartacalılar, M.Ö. 218 yılında Romalılar, M.S. 4. yüzyılda Doğu Roma İmparatorluğunun egemenliğine geçmiştir. M.S.. 870 yılında Kuzey Afrikalı Berberilerin hükmü 1090 yılında Normanlar sayesinde son bulmuştur.  Normanların hükmü nispeten çok kısa sürmüş, ada artarda Almanlar, Fransızlar ve İspanyolların egemenliğine girmiş, 1522 yılında Osmanlıların Rodos’u alması ile, Rodos’tan kaçan St. John Şövalyelerinin adaya gelmeleri ile son bulmuştur.  1291’de Müslümanların gelişiyle, şövalyelerin kaderi değişti. Rodos’u geri alarak Türklere karşı iki yüzyıl mücadele ettiler ama 1522’de Kanuni Sultan Süleyman Rodos’u ele geçirerek, şövalyeleri adanın dışına sürdü. Yeni bir vatana ihtiyaç duyan şövalyeler 1530’da imparator V. Charles’in verdiği imtiyazlarla Malta’ya yerleştiler. Gelir gelmez ticareti ve sosyal ilişkileri geliştirmeye başladılar, yeni hastaneler yaptılar, en önemlisi de adada güçlü bir kalkınma hareketi başlattılar. Fakat Kanuni Sultan Süleyman, Avrupa’nın geçiş yolları üzerinde bulunan Malta’yı da imparatorluk sınırlarına katmak istiyordu. 1565’te güçlü bir donanma ile Malta’ya geldi ve kuşatma başlattı. Kuşatma 4 ay kadar sürdü. Sonunda Sicilya’dan gelen yardımla şövalyeler galip geldiler. Şövalyeler bu savunmayla Güney Avrupa’nın ve Hıristiyanlık aleminin güvenini kazandılar. Türklere karşı kazanılan bu zaferden sonra, Malta ve Gozo’yu büyük bir şevkle geliştirmeye başladılar. Adalar, bu dönemde mimarlık, sanat ve kültür açısından altın devrini yaşadı. Malta’daki pek çok görkemli yapı bu dönemin eserlerindendir. Valetta şehri, ismini şövalyelerin büyük ustası Jean Parisot De La Vallette’den almıştır. Valletta en erken dönem raylı sistemin kullanıldığı şehirlerden biridir.

 

1798 de adaya gelen Napolyon , başta halk tarafından iyi karşılanmış fakat daha sonra ilkokulların kurulması gibi farklı iyi yasaları kiliseye karşı bir hareket olarak nitelendiren halk tarafından Valetta ve Three Cities’in gerilerine sürülmüş, böylece İngiliz filosu Grand Harbour’a girmiş ve 1,5 yüzyıl boyunca adadan ayrılmamıştır.  (Malta tarihi ile ilgili kısmı Malta – Vikipedi sayfasından aldım http://tr.wikipedia.org/wiki/Malta)

 

Malta’da, İngiltere’de kullanılan üç uçlu prizler kullanılıyor. Neyse ki otelde 5 € depozito ücretiyle bu çevirici fişler bulunmakta. İlk gün bu prizden alıp son gün otel resepsiyonuna iade ettim.

Malta ile Türkiye arasında bir saatlik bir zaman farkı var.

Malta’ya İstanbul’dan haftanın 2 günü karşılıklı sefer var. Malta Air  salı ve perşembe günleri İstanbul’dan Malta ya uçuyor. .

Malta özellikle dil okulları bakımından oldukça zengin bir yer..  Özellikle İngilizce öğrenmek için gençler Malta’ya gidiyor..

Malta hakkında genel bir bilgi verdikten sonra artık gezi notlarıma başlayabilirim..

 

Dr.Levent GÖÇMEN

Hakkında: Levent Göçmen

1976 İzmir doğumlu. Doktor. İzmir'de yaşıyor.

Yorum bırak

*